پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان وضعیتی است که در آن استخوان ها نازک، شکننده و ضعیف می شوند. این تغییرات می تواند خطر شکستگی را افزایش دهد و شکستگی در نهایت می تواند منجر به ناتوانی شود. شکستگی های ناشی از پوکی استخوان با افزایش خطر مرگ مرتبط است.
دو نوع استخوان وجود دارد:
استخوان فشرده در قسمت بیرونی استخوان ها یافت می شود و محکم و سخت است.
استخوان اسفنجی در داخل استخوان ها یافت می شود و مانند یک اسفنج با سوراخ های ریزی پر شده است.
هر استخوان در بدن حاوی مقداری از هر دو نوع استخوان است.

 

پوکی استخوان چگونه بر انواع مختلف استخوان ها تأثیر می گذارد؟

در پوکی استخوان، دیواره‌های بیرونی یعنی استخوان فشرده نازک‌تر می‌شوند و سوراخ‌های استخوان اسفنجی بزرگ‌تر می‌شوند. این باعث می شود استخوان ها ضعیف تر و شکننده تر شوند. اولین نشانه های پوکی استخوان در استخوان هایی دیده می شود که از قبل استخوان های اسفنجی بیشتری دارند، مانند ستون فقرات، لگن و مچ دست.

 

چگونه استخوان ها در طول زندگی تغییر می کنند؟

استخوان ها در طول زندگی دائما در حال تغییر هستند. استخوانهای قدیمی طی فرآیندی به نام تحلیل برداشته می شوند. استخوان جدید در فرآیندی به نام شکل گیری ساخته می شود.
در دوران نوجوانی، استخوان سریعتر از شکسته شدن تشکیل می شود. مقدار استخوان در بدن (که گاهی اوقات "توده استخوانی" نامیده می شود) در اواخر سالهای نوجوانی به اوج خود می رسد.
در اوایل بزرگسالی، مقدار استخوان تشکیل شده تقریباً برابر با مقدار استخوان شکسته شده است.
در میانسالی، این روند شروع به معکوس می کند. استخوان سریعتر از آنچه ساخته می شود تجزیه می شود.

 

ارتباط بین پوکی استخوان و یائسگی چیست؟

استروژن، یک هورمون زنانه است که نقش مهمی در سلامت استخوان دارد. استروژن توسط تخمدان ها ساخته می شود. در میان عملکردهای دیگر آن، استروژن استخوانها را در برابر تحلیل استخوان محافظت می کند.

پس از یائسگی، تخمدان ها استروژن بسیار کمی تولید می کنند. این کاهش استروژن باعث شروع یک دوره از دست دادن سریع استخوان در زنان می شود که 1 سال قبل از آخرین دوره قاعدگی شروع می شود و حدود 3 سال طول می کشد. اثرات طبیعی پیری بر روی استخوان‌ها ممکن است به این از دست دادن استخوان نیز کمک کند.

عوامل خطر و علائم پوکی استخوان

پوکی استخوان در زنان چهار برابر بیشتر از مردان رخ می دهد.

برخی از عوامل خطر برای پوکی استخوان :

عواملی که ممکن است باعث پوکی استخوان و شکستگی شوند یا به آن کمک کنند عبارتند از:

.  جنسیت
. پیر شدن
. سابقه خانوادگی شکستگی لگن یا ستون فقرات
. سیگار کشیدن
. مصرف الکل (بیش از سه بار در روز)
. کم وزن بودن، با شاخص توده بدنی (BMI) کمتر از 20 یا وزن کمتر از 57 کیلوگرم

 

آیا داروها می توانند خطر پوکی استخوان را افزایش دهند؟

بله، برخی داروها نیز ممکن است خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند. این شامل:

. برخی از انواع کورتیکواستروئیدها
. داروهای ضد تشنج
. آگونیست های هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) (برای درمان اندومتریوز و سایر اختلالات زنانه استفاده می شود)
. دپو مدروکسی پروژسترون استات
. برخی از داروهای مورد استفاده برای درمان سرطان

 

آیا شرایط پزشکی می تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد؟

بله، برخی از شرایط پزشکی نیز با افزایش خطر پوکی استخوان مرتبط است. این شامل:

. آرتریت روماتوئید (RA)
. دیابت قندی
. ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV)
. سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز)

 

برخی از علائم پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان ممکن است برای چندین دهه هیچ علامتی ایجاد نکند. اما برخی از علائم و نشانه ها با پیشرفت بیماری ایجاد می شوند.
همانطور که استخوان های ستون فقرات (مهره ها) ضعیف می شوند، می توانند شکسته شوند. شکستگی در قسمت جلویی استخوان های ستون فقرات می تواند باعث کاهش قد یا خمیدگی خفیف ستون فقرات شود. این نوع شکستگی ستون فقرات اغلب بدون درد است. شکستگی های دیگر ستون فقرات می تواند باعث ایجاد دردی شود که از پشت به طرفین بدن منتقل می شود.

 

غربالگری و تشخیص پوکی استخوان

چه آزمایش های غربالگری می تواند پوکی استخوان را تشخیص دهد؟

آزمایش تراکم مواد معدنی استخوان (BMD):

در آزمایش BMD، تراکم استخوان در پاشنه، ستون فقرات، لگن، دست یا مچ اندازه گیری می شود. رایج ترین روش برای اندازه گیری تراکم استخوان اسکن DEXA (که اسکن DXA نیز نامیده می شود) است.

در طول اسکن DEXA، شما به مدت 3 تا 10 دقیقه دراز می کشید در حالی که دستگاه بدن شما را اسکن می کند. با این آزمایش شما در معرض مقدار کمی تابش قرار می گیرید - کمتر از مقداری که در یک اشعه ایکس معمولی قفسه سینه وجود دارد.

 

چه کسانی باید آزمایش تراکم استخوان انجام دهند؟

همه افرادی که 65 سال و بالاتر دارند باید آزمایش BMD انجام دهند. اگر جوانتر از 65 سال دارید و یائسه شده اید، اگر خطر شکستگی بالایی دارید، باید آزمایش BMD انجام دهید.

 

نتایج آزمایش تراکم مواد معدنی استخوان به چه معناست؟

پس از اسکن DEXA، برای هر ناحیه اندازه گیری شده (معمولا لگن و ستون فقرات) یک T-score داده می شود:

نمره 1- یا بالاتر به این معنی است که شما تراکم استخوان طبیعی دارید.

امتیاز 1- تا 2.5- به این معنی است که شما BMD پایینی دارید و در معرض افزایش خطر پوکی استخوان هستید.

نمره 2.5- یا کمتر به این معنی است که شما پوکی استخوان دارید.

 

هر چند وقت یک بار باید آزمایش تراکم  استخوان انجام دهم؟

پس از آزمایش اولیه BMD، با متخصص مراقبت های بهداشتی خود در مورد اینکه چه زمانی باید دوباره آزمایش شوید صحبت کنید. اینکه هر چند وقت یکبار باید BMD خود را اندازه گیری کنید به سن شما، نتایج اسکن قبلی DEXA و خطر شکستگی فردی شما بستگی دارد.

 

جلوگیری از پوکی استخوان

چگونه می توان از پوکی استخوان پیشگیری کرد؟

. انجام ورزش منظم قبل از سن پوکی استخوان
. مصرف منابع کافی کلسیم و ویتامین D 
. تغذیه مناسب و مصرف میوه و سبزیجات به قدر کافی

. عدم مصرف سیگار و الکل

. عدم مصرف خودسرانه داروهایی که موجب پوکی استخوان می شود

 

چگونه می توان پوکی استخوان را درمان کرد؟

تغییرات سبک زندگی مورد استفاده برای پیشگیری از پوکی استخوان، از جمله تغییر رژیم غذایی، ورزش و پیشگیری از سقوط نیز در درمان پوکی استخوان پس از تشخیص مفید است. داروهای مختلفی نیز برای درمان پوکی استخوان استفاده می شود و به کاهش خطر شکستگی کمک می کند. در برخی موارد، ممکن است به پزشک متخصص در درمان پوکی استخوان ارجاع داده شوید.

 

در مورد داروهای درمان پوکی استخوان چه باید بدانم؟

داروهای پوکی استخوان در نحوه عملکرد، نحوه مصرف و دفعات مصرف متفاوت هستند. آنها را می توان از طریق دهان،  تزریق زیرجلدی ، تزریق داخل وریدی (IV)، اسپری بینی، یا در یک چسب پوستی تجویز کرد. برخی از آنها روزانه مصرف می شود. برخی دیگر به صورت ماهانه، سالانه یا چند بار در سال مصرف می شوند.

علاوه بر داروهای تخصصی مکملهای کسیم و ویتامین دی تجویز میشود.

اگر درمان شما خوب پیش می رود، متخصص مراقبت های بهداشتی شما ممکن است استراحت ("تعطیلات دارویی") از داروهایتان را توصیه کند. این به بدن شما اجازه می دهد تا از مزایای دارو بهره مند شود و در عین حال عوارض جانبی احتمالی را به حداقل برساند.

 

چگونه می توانم بفهمم که آیا درمان موثر است؟

آزمایش DEXA برای نظارت بر درمان استفاده می شود. آزمایش DEXA ممکن است 1 تا 3 سال پس از شروع درمان انجام شود. معمولا حداقل 18 ماه درمان طول می کشد تا شاهد بهبود نمره DEXA باشیم.

 

واژه نامه

سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز): گروهی از علائم و نشانه‌ها، معمولاً عفونت‌های شدید، در فردی که ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) دارد.

شاخص توده بدنی (BMI): عددی که از روی قد و وزن محاسبه می شود. BMI برای تعیین اینکه آیا یک فرد کم وزن، وزن طبیعی، اضافه وزن یا چاق است استفاده می شود.

پیشگیری از بارداری: دستگاه ها یا داروهایی که برای جلوگیری از بارداری استفاده می شوند.

کورتیکواستروئیدها: داروهایی که برای آرتریت یا سایر شرایط پزشکی تجویز می شوند. این داروها همچنین برای کمک به بلوغ ریه های جنین قبل از تولد تجویز می شوند.

دیابت شیرین: وضعیتی که در آن سطح قند خون بسیار بالاست.

آندومتریوز: وضعیتی که در آن بافتی که رحم را می پوشاند در خارج از رحم، معمولاً روی تخمدان ها، لوله های فالوپ و سایر ساختارهای لگنی قرار می گیرد.

استروژن: یک هورمون زنانه که در تخمدان ها تولید می شود.

آگونیست های هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH): درمان دارویی که برای جلوگیری از اثرات برخی هورمون ها استفاده می شود.

هورمون: ماده ای است که در بدن ساخته می شود و عملکرد سلول ها یا اندام ها را کنترل می کند.

ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV): ویروسی که به سلول های خاصی از سیستم ایمنی بدن حمله می کند. در صورت عدم درمان، HIV می تواند باعث سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز) شود.

یائسگی: زمانی که قاعدگی یک زن برای همیشه متوقف می شود. یائسگی پس از 1 سال بدون قاعدگی تایید می شود.

پوکی استخوان: وضعیتی از استخوان‌های نازک که به آنها اجازه می‌دهد راحت‌تر بشکنند.

تخمدان ها: اندام هایی در زنان که حاوی تخمک های لازم برای باردار شدن و تولید هورمون های مهم مانند استروژن، پروژسترون و تستوسترون هستند.

آرتریت روماتوئید (RA): یک بیماری مزمن است که باعث درد، تورم، قرمزی و تحریک مفاصل و تغییراتی در عضلات و استخوان ها می شود. این وضعیت می تواند با گذشت زمان شدیدتر شود.