سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان (PCOD)

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یا تنبلی تخمدان یک اختلال هورمونی شایع در زنان بخصوص در سنین باروری با شیوعی حدود 4 تا 6 درصد می باشد که در آن عدم تخمک گذاری شیوع بالایی دارد. در واقع تنبلی تخمدان یک اختلال پیچیده می باشد که در آن عوامل ژنتیکی و هورمونی و عوامل محیطی ترکیب شده و در ایجاد بیماری مشارکت دارند. تنبلی تخمدان معمولاً با تغییر در سطح هورمون های زنانه مثل افزایش سطح اندوژن ها (هورمون های مردانه ، تستوسترون) و افزایش سطح انسولین ناشی از مقاومت به انسولین به علت سطح بالای هورمون مردانه همراه است. این تغییرات هورمونی در این تخمدان پلی کیستیک منجر به افزایش بیش از حد فولیکولهای کوچک در تخمدان ها می شود که به حد فولیکول بالغ نمیرسند و منجر به نامنظمی در عملکرد تخمدان ها و در نتیجه عدم تخمک گذاری می شود.
 

علل ایجاد سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOD)  یا تنبلی تخمدان: 

-افزایش سطح هورمونهای آندروژن (هورمون مردانه) و تا حدی استروژن
-مقاومت به انسولین و افزایش سطح انسولین خون
-ژنتیک و وراثت و سابقه خانوادگی
-التهاب خفیف

لازم به ذکر است که هر کدام از علل و عوامل ایجاد کننده این تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان داری مکانیزم پیچیده ست که از حوصله این مقاله خارج است و فهرست وار نامبرده شد.

با انتخاب بهترین پزشک متخصص زنان و مراجعه به ایشان، با انجام اقدامات تشخیصی لازم درصدد تشخیص و درمان بیماری تنبلی تخمدان خود باشید.

علائم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان:

به دلیل اینکه تنبلی تخمدان یک اختلال هورمونی اختصاصی نیست بلکه سندرمی است از انواع علائم و نشانه ها، و با طیف وسیعی از علایم شامل اختلالات قاعدگی بخصوص پریودهای دیر هنگام یا عدم پریود، خونریزی غیر طبیعی، ناباروری، چاقی بخصوص ناحیه مرکزی و شکمی، افزایش ریسک ابتلا به سرطان آندومتر، افزایش چربی خون، دیابت تیپ دو به علت مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، افزایش خطرات قلبی عروقی، علایم ناشی از افزایش هورمون مردانه شامل ریزش مو، رویش موهای زائد مردانه در نواحی نامتعارف مثل صورت (هیرسوتیسم)، پوست چرب و آکنه و ... همراه است. 

تشخیص تنبلی تخمدان یا تخمدان پلی کیستیک:

تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک معمولاً براساس تاریخچه پزشکی، علائم بالینی و آزمایشات خون و هورمونی و سونوگرافی انجام می شود. برای تشخیص تنبلی تخمدان، خانم باید حتما دو علامت از سه علائمی که ذکر می‌شود را داشته باشد:

1- اختلال تخمک گذاری به شکل پریودهای نامرتب، خونریزی غیر طبیعی

2- سطح تستوسترون بالا (هیپرآندروژنیسم مثل هیرسوتیسم (موی زائد) ، آکنه و یا سطح بالای هورمون مردانه در آزمایش خون)  

3- شکل تخمدان در سونوگرافی (  به صورت تخمدان‌های پلی کیستیک با تعداد مشخصی فولیکول)
 

درمان تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک 

درمان این سندرم (تنبلی تخمدان) هدفمند و بسته به علائم و نیازهای هر فرد است و شامل دو هدف درمانی یعنی کاهش و برطرف کردن عوارض و علائم ایجاد شده و یا پیشگیری از ایجاد عوارض می باشد. نکته مهمی که قابل ذکر می باشد این است که تنبلی تخمدان در حال حاضر درمان قطعی ندارد و درمان با هدفهای ذکر شده در بالا انجام می شود. باید به محض تشخیص با توجه به علائم ایجاد شده حتی در سنین نوجوانی درمان آغاز شود و به تاخیر نیفتد.
رویکرد خط اول درمان تخمدان پلی کیستیک، اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن با تمرکز بر تغذیه و ورزش می باشد. کاهش وزن حتی در حد 2 تا 5 درصد وزن بهبود چشمگیری در عملکرد متابولیک و بهبود باروری و تخمک گذاری و لقاح موفق دارد. رژیم غذایی خاصی مدنظر نمی باشد. کاهش کالری دریافتی مهمترین رویکرد برای کاهش وزن این افراد می باشد. مطالعات متعددی نشان داده است که 30 دقیقه ورزش با شدت متوسط حداقل 3 روز در هفته می‌تواند به کاهش وزن زنان مبتلا به تنبلی تخمدان کمک کند. ضمن آنکه، کاهش وزن با ورزش باعث بهبود تخمک گذاری و کاهش سطح انسولین می‌شود. رژیم غذایی به علاوه ورزش به شما کمک می‌کند تا وزن بیشتری نسبت به رژیم یا ورزش به تنهایی کم کنید و خطرات دیابت و بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.
 

بقیه درمانها جهت درمان تنبلی تخمدان بر اساس علائم ایجاد شده انجام میشود. در فردی که اختلال قاعدگی دارد میتوان از داروهای ترکیبی استروژن-پروژسترون (قرصهای ضد بارداری) و یا ترکیبات پروژسترون استفاده کرد که علاوه بر تنظیم قاعدگی احتمال عوارضی مثل احتمال سرطان آندومتر را کاهش میدهد. جهت عوارض افزایش هورمون مردانه مثل هیرسوتیسم و ریزش مو میتوان از داروهای ضد بارداری ترکیبی با دوزهای متفاوت که اثر ضد آندروژنی دارند و یا از داروهای آنتی آندروژنیک مثل اسپیرونولاکتون و فیناستراید و ... بر حسب علائم فرد استفاده کرد. همچنین برای کاهش موهای زائد (هیرسوتیسم) میتوان از روش های زیبایی مثل الکترولیز یا لیز نیز در کنار درمانهای دارویی استفاده کرد.
 

 برخی داروهای کاهنده قند خون مثل متفورمین علاوه براثر بر روی افزایش حساسیت انسولین و کاهش قند خون باعث بهبود تخمک گذاری می شود که تجویز آن در صورت صلاحدید بعد از بررسی های انجام شده در تنبلی تخمدان صورت میگیرد.

درمان ناباروری: علاوه بر اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن در درمان نازایی به دلیل تنبلی تخمدان ابتدا از داروهای خوراکی تحریک تخمک گذاری و سپس از داروهای تزریقی به نام گنادوتروپین ها استفاده میشود. در نهایت در صورتیکه امکان بارداری با درمان دارویی میسر نشد از روشهای کمک باروری مثل IUI ,IVF استفاده می شود.
 

مهم است که زنان مبتلا به بیماری تخمدان پلی‌سیستیک یا تنبلی تخمدان با پزشک متخصص زنان خود مشورت کرده و طرح درمانی منحصر به خود را ادامه دهند و با توجه به طولانی بودن دوره درمان تنبلی تخمدان، خود را متعهد به کامل کردن دوره درمان بدانند و همکاری لازم را با پزشک خود داشته باشد.

مراجعات منظم و پایش سطوح هورمونی می‌تواند در مدیریت علائم و جلوگیری از عوارض بلندمدت مفید باشد. با مدیریت و پشتیبانی صحیح، زنان مبتلا به بیماری تخمدان پلی‌سیستیک می‌توانند زندگی‌ سالمی داشته باشند. تغذیه سالم، ورزش منظم و کاهش استرس می تواند به بهبود علائم PCOD کمک کند. 
در نهایت، مداخله جراحی نیز در برخی موارد نیاز است. این شامل عمل جراحی برای از بین بردن توده‌های کیستیک در تخمدان‌ها ست. مداخله جراحی اغلب برای موارد شدید و عدم پاسخ به درمان‌های دارویی و تغییرات سبک زندگی انجام می‌گیرد. که البته امروزه چندان استفاده نمی شود.
 

در کل، درمان تنبلی تخمدان یا تخمدان پلی کیستیک ممکن است زمان بر و پیچیده باشد و نیاز به همکاری بین بیمار و پزشک دارد و متناسب با شرایط ، علائم ونیازهای خاص هر خانم متفاوت است. با این حال، با رعایت مراقبت‌های مناسب و استفاده از روش‌های درمانی مناسب، می‌توان علائم PCOD راکنترل کرد و زندگی بهتری را تجربه کرد.