روش های اورژانسی پیشگیری از بارداری، Emergency Contraception چیست؟

 

 

پیشگیری از بارداری اورژانسی (EC) شانس بارداری پس از مقاربت جنسی محافظت نشده را کاهش می دهد. موقعیت‌های رایجی که در آن‌ها می‌توان از پیشگیری اورژانسی استفاده کرد عبارتند از:

-فراموش کردن مصرف چند قرص ضد بارداری پشت سر هم،

-پاره شدن یا سر خوردن کاندوم،

-عدم استفاده از روش کنترل بارداری در حین رابطه جنسی.

-همچنین  پس از تجاوز جنسی به زن .

 

 

 

مکانیسم روش های پیشگیری اورژانسی از بارداری  چیست؟

استفاده از روش های اورژانسی باعث سقط جنین نمی شود. سقط جنین به بارداری موجود پایان می دهد ولی پیشگیری اورژانسی از بارداری جلوگیری می کند. مجموعه‌ای از این مكانیسم‌ها مانند اختلال در تخمک گذاری و تغیير موكوس سبب كاهش قدرت نفوذ اسپرم و كمتر شدن احتمال لقاح می‌شود. روش های اورژانسی باید بلافاصله پس از مقاربت جنسی محافظت نشده استفاده شود تا موثر باشد. اگر حاملگی قبلاً اتفاق افتاده باشد مؤثر نیست.

 

 

انواع مختلف روش های اورژانسی پیشگیری از بارداری چیست؟

دو نوع پیشگیری اورژانسی وجود دارد:

1) دستگاه داخل رحمی مسی، IUD

2) قرص ضد بارداری اورژانسی (قرص اورژانسی)

 

سه نوع قرص اورژانسی وجود دارد: 

- ulipristal

-قرص های فقط پروژسترونی

-قرص های ترکیبی ضدبارداری اورژانسی مثل LD ، HD

برخی از قرص های اورژانسی را می توان بدون نسخه خریداری کرد. برخی دیگر نیاز به نسخه دارند.

 

 

موثرترین روش پیشگیری از بارداری اورژانسی چیست؟

IUD مسی موثرترین شکل پیشگیری اورژانسی است.  ulipristal زمانی که طبق دستور مصرف شود موثرترین نوع قرص اورژانسی ست و پس از آن قرص فقط پروژسترونی قرار می گیرد. قرص های ضد بارداری اورژانسی ترکیبی به اندازه قرص اورژانسی فقط دارای پروژسترون در پیشگیری از بارداری موثر نیستند

 

 

دستگاه داخل رحمی مسی، IUD چگونه کار می کند؟

IUD مسی، آی یو دی قطعا از لانه گزینی محصول حاملگی ممانعت می کند و این روش موثرترین روش اورژانسی در پیشگیری از بارداری است. هنگامی که از IUD  برای پیشگیری اورژانسی استفاده می شود، باید ظرف 5 روز پس از رابطه جنسی محافظت نشده داخل رحم قرار داده شود. سپس می توانید برای کنترل بارداری طولانی مدت (تا 10 سال)  IUD مسی را خارج نکنید و به آن اعتماد کنید. و هر زمانیکه قصد بارداری داشتید، می توانید IUD را  خارج کنید.

 

جاگذاری آی یو دی حتما باید توسط یک متخصص زنان انجام شود. می توانید جهت رزرو نوبت برای جاگذاری IUD در کوتاهترین زمان از متخصص زنان وقت بگیرید.

 

 

عوارض احتمالی استفاده از دستگاه داخل رحمی مسی یعنی IUD چیست؟

با IUD مسی، درد و خونریزی قاعدگی ممکن است در چند ماه اول استفاده افزایش یابد. درد را می توان با مسکن های بدون نسخه تسکین داد. گاهی اوقات خونریزی شدید را می توان با دارو درمان کرد. هر دو عارضه جانبی معمولاً در عرض 1 سال پس از استفاده از IUD مسی کاهش می یابد.

 

 

مکانیسم قرص های پیشگیری از بارداری اورژانسی چیست؟

Ulipristal: این دارو بر نحوه عملکرد پروژسترون در بدن تأثیر می گذارد. تصور می شود که تخمک گذاری را به تاخیر می اندازد یا از آن جلوگیری می کند. ببیشترین تاثیر مصرف آن تا 72 ساعت حتی 72 تا 120 ساعت پس از رابطه جنسی محافظت نشده بدون کاهش اثربخشی آن است و به صورت یک قرص تک دوز مصرف می شود. زمانی که طبق دستور مصرف شود، یولی پریستال در پیشگیری از بارداری موثرتر از قرص های اورژانسی فقط پروژسترون یا ترکیبی است. Ulipristal فقط با نسخه پزشک در دسترس است.

 

قرص اورژانسی فقط حاوی پروژستین: این قرص یا به صورت یک قرص منفرد حاوی 1/5 میلی گرم لوونورژسترول یا حاوی دو عدد قرص 0/75 میلی گرمی لوونورژسترول است که باید در اسرع وقت پس از داشتن رابطه جنسی محافظت نشده مصرف شود. پروژستین هورمونی است که در قرص های ضد بارداری و سایر اشکال هورمونی کنترل بارداری وجود دارد. برای جلوگیری از بارداری تخمک گذاری را متوقف یا به تاخیر می اندازد. زمانی موثرتر است که ظرف 3 روز پس از رابطه جنسی محافظت نشده مصرف شود. زمانی که ظرف 5 روز مصرف شود نسبتاً مؤثر است. این قرص بدون نسخه برای افراد در هر سنی در دسترس است.همچنین در برخی کشورها می توان این قرص را غیر از داروخانه، در قفسه های فروشگاه ها، معمولا در بخش تنظیم خانواده یافت. مصرف قرص دو عددی آن به این شکل است که اولین قرص حداکثر 120 ساعت بعد از رابطه جنسی مصرف شود و سپس قرص دوم به فاصله 12 ساعت بعد مصرف شود.

 

قرص های ضد بارداری ترکیبی: قرص های ضد بارداری که حاوی استروژن و پروژسترون هستند، قرص های ضد بارداری ترکیبی هورمونی نامیده می شوند. در مقادیر بالاتر از حد معمول می توان از آنها برای پیشگیری اورژانسی استفاده کرد. شما باید قرص های ترکیبی برای پیشگیری اورژانسی را در اسرع وقت تا 5 روز پس از رابطه جنسی محافظت نشده مصرف کنید. مکانیسم آنها با تاخیر در تخمک گذاری عمل می کند. آنها در دو دوز مصرف می شوند. تعداد قرص های مورد نیاز برای پیشگیری اورژانسی برای هر مارک قرص متفاوت است. یک متخصص زنان و زایمان، و همچنین یک داروساز می تواند به شما بگوید که چه تعداد قرص با توجه به نوع قرص مصرفی شما، بایدمصرف کنید.به عنوان مثال 4عدد قرص LD در اولین فرصت، سپس 12 ساعت بعد 4 عدد دیگر مصرف شود.در مورد قرص HD ابتدا دو عدد همزمان سپس 12 ساعت بعد دو عدد دیگر مصرف شود.

 

در حین مصرف هر کدام از قرص های اورژانسی، جهت پیشگیری از تهوع و استفراغ  توصیه به مصرف قرص ضد تهوع میشود.

 

 

چند بار می توانم از قرص های پیشگیری از بارداری اورژانسی استفاده کنم؟

قرص های اورژانسی را می توان بیش از یک بار در طول یک سیکل قاعدگی استفاده کرد، اما نباید به قرص های اورژانسی به عنوان یک روش طولانی مدت کنترل بارداری نگاه کرد. قرص های اورژانسی به اندازه استفاده مداوم و صحیح از روش های پیشگیری از بارداری در پیشگیری از بارداری موثر نیستند. همچنین ممکن است عوارض جانبی بیشتری در استفاده مکرر از آنها نسبت به استفاده از روش های استاندارد کنترل بارداری وجود داشته باشد. اگر از کنترل بارداری استفاده نمی کنید، با پزشک متخصص زنان خود مشورت کنید که کدام روش برای شما با توجه به شرایطتان مناسبتر است.

 

 

عوارض جانبی احتمالی قرص های پیشگیری از بارداری اورژانسی چیست؟

نشان داده نشده است که قرص هایاورزانسی هیچ عارضه جدی ایجاد نمی کنند. قاعدگی بعدی شما ممکن است در زمان مورد انتظار رخ ندهد. ممکن است یک هفته یا یک ماه پس از مصرف قرص اورژانسی خونریزی یا لکه بینی نامنظم داشته باشید که خود به خود برطرف شود. سایر عوارض جانبی کوتاه مدت قرص های اورژانسی می تواند شامل موارد زیر باشد:

-سردرد
-حالت تهوع و استفراغ (مخصوصاً اگر از قرص های ترکیبی  استفاده می کنید)
-حساسیت سینه
-درد شکم
-سرگیجه
-خستگی

 

 

 

آیا چیزی وجود دارد که اثربخشی قرص های پیشگیری از بارداری اورژانسی را کاهش دهد؟

اضافه وزن یا چاقی ممکن است اثربخشی قرص های اورژانسی را کاهش دهد. اگر اضافه وزن دارید یا چاق هستید، ممکن است لازم باشد که IUD مسی استفاده کنید. آی یو دی مسی در زنان با هر وزنی موثر است.

 

 

 

چگونه می توان در کوتاهترین زمان روش های پیشگیری از بارداری اورژانسی را دریافت کرد؟

قرص پروژسترون بیشتر در داروخانه ها در دسترس همه افراد در هر سنی است. معمولاً در برخی کشورها  قرص پروژسترون را می توان در بخش تنظیم خانواده برخی فروشگاهها یافت.
می توان قرص های اورژانسی را از قبل تهیه کرد تا در صورت نیاز همیشه در دسترس باشد. 

Ulipristal، قرص های ضد بارداری ترکیبی، و IUD مسی فقط با نسخه در دسترس هستند. برای دریافت نسخه یا قرار دادن IUD مسی، با پزشک متخصص زنان خود تماس بگیرید. همچنین می‌توانید از پزشک متخصص زنان خود بخواهید که در هر ویزیت معمول مراقبت‌های بهداشتی، نسخه‌ای برای این روش‌های اورژانسی به شما بدهد. به این ترتیب، اگر نیاز به استفاده از این اشکال اورژانسی دارید، همیشه آماده هستید.

 

 

چگونه می توانم بعد از مصرف قرص های پیشگیری از بارداری اضطراری استفاده از روش های پیشگیری از بارداری را شروع کنم یا به روش قبلی خود برگردم؟

نحوه شروع یا بازگشت به استفاده از کنترل بارداری پس از استفاده از قرص های اورژانسی بستگی به نوع قرص های اورژانسی دارد:

اگر از قرص فقط پروژسترون یا قرص های اورژانسی ترکیبی استفاده کردید، می توانید هر کدام از روش های کنترل بارداری را فوراً از سر بگیرید یا شروع کنید. همچنین برای 7 روز آینده، باید از یک روش بازدارنده (کاندوم، دیافراگم، و اسپرم کش ها) در کنار روش منظم پیشگیری از بارداری استفاده کنید یا اینکه رابطه جنسی نداشته باشید.

اگر از ulipristal استفاده می‌کنید و می‌خواهید استفاده از روش‌های هورمونی کنترل بارداری (قرص، چسب، حلقه، ایمپلنت، شات یا IUD هورمونی) را از سر بگیرید یا شروع کنید، باید تا 5 روز پس از مصرف ulipristal منتظر بمانید. شما همچنین باید از یک روش مانع مثل کاندوم یا دیافراگم استفاده کنید یا رابطه جنسی نداشته باشید تا دوره قاعدگی بعدی. استفاده از روش کنترل بارداری هورمونی و مصرف همزمان ulipristal می تواند اثربخشی هر دو دارو را کاهش دهد.

 

 

آیا پس از استفاده از روش های پیشگیری از بارداری اورژانسی به مراقبت خاصی نیاز است؟

پس از استفاده از روش های اورژانسی  نیازی به آزمایش یا روشی نیست. اگر در عرض یک هفته از زمانی که انتظار دارید پریود نشدید، باید آزمایش بارداری بدهید. در مورد هیچ یک از قرص های اورژانسی ثابت نشده است که در صورت بارداری حین مصرف آنها به بارداری یا سلامت جنین آسیب برساند.

به خاطر داشته باشید که روش اورژانسی از عفونت های مقاربتی (STIs) جلوگیری نمی کند. اگر در معرض خطر ابتلا به بیماری های مقاربتی هستید و رابطه جنسی محافظت نشده داشته اید، به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید.

 

 

واژه نامه:

تخمک: سلول تولیدمثلی زنانه که در تخمدان ها ساخته و آزاد می شود. 

پیشگیری از بارداری اورژانسی (EC): روش هایی که برای جلوگیری از بارداری بعد از رابطه جنسی بدون کنترل بارداری، پس از شکست روش یا پس از تجاوز جنسی استفاده می شود.

استروژن: یک هورمون زنانه که در تخمدان ها تولید می شود.

جنین: مرحله رشد انسان بیش از 8 هفته تکمیل شده پس از لقاح.

هورمون: ماده ای است که در بدن ساخته می شود و عملکرد سلول ها یا اندام ها را کنترل می کند.

دستگاه داخل رحمی (IUD): دستگاه کوچکی که برای جلوگیری از بارداری داخل رحم گذاشته و رها می شود.

چرخه قاعدگی: روند ماهانه تغییراتی که برای آماده شدن بدن زن برای بارداری احتمالی رخ می دهد. سیکل قاعدگی به عنوان اولین روز خونریزی قاعدگی یک سیکل تا اولین روز خونریزی قاعدگی سیکل بعدی تعریف می شود.

تخمک گذاری: زمانی که تخمدان تخمک را آزاد می کند.

پروژسترون: یک هورمون زنانه است که در تخمدان ها ساخته می شود و پوشش داخلی رحم را برای بارداری آماده می کند.

پروژستین: شکل مصنوعی پروژسترون که شبیه هورمونی است که به طور طبیعی توسط بدن ساخته می شود.

عفونت های مقاربتی (STIs): عفونت هایی که از طریق تماس جنسی منتقل می شوند. عفونت ها عبارتند از کلامیدیا، سوزاک، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، تبخال، سیفلیس و ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV، عامل سندرم نقص ایمنی اکتسابی یا ایدز).

اسپرم: سلولی ساخته شده در بیضه های مرد که می تواند تخمک زن را بارور کند.